Paul van Gorcum

©Afscheid.Online

Paul Hubertus Otto van Gorcum was een in Duitsland geboren Nederlands acteur, stemacteur en regisseur. Hij werd bij het grote publiek vooral bekend als Baron Van Neemweggen in Bassie en Adriaan en als de stem van Gargamel in De Smurfen. Zijn oorspronkelijke achternaam, De Heiden, werd later officieel veranderd in Van Gorcum.

Loopbaan

Van Gorcum stond al op zesjarige leeftijd op het toneel, in een kindervoorstelling over Hans en Grietje. Tijdens zijn jeugd kreeg hij les van onder anderen Ko van Dijk jr., met wie hij later veelvuldig zou samenwerken. In 1951 maakte hij zijn officiële debuut bij Het Haags Toneel, waarmee het begin werd gemarkeerd van een theatercarrière die ruim drie decennia zou beslaan.

Tussen 1952 en 1990 was Van Gorcum actief in een breed scala aan toneelproducties – van klassieke drama’s tot luchtige komedies. Hij speelde onder meer bij John Lantings Theater van de Lach, trad op bij de Toneelgroep Noorder Compagnie in Drachten en werkte mee aan musicals van Jos Brink, waaronder Madame Arthur en Max Havelaar.

Televisie en film

De meeste Nederlanders leerden hem kennen dankzij zijn optredens in de series van Bassie en Adriaan. Hij vertolkte daarin uiteenlopende rollen: de diamantair in De Diamant, professor Chagrijn in De huilende professor en natuurlijk de onvergetelijke Baron Van Neemweggen, een rol die hij overnam van Aad van Toor.
In 2002 verscheen hij nog één keer als de Baron in het programma Jensen, als eerbetoon aan het duo dat had aangekondigd te stoppen.

Daarnaast speelde Van Gorcum Sinterklaas in het hoorspel Sint Nicolaas op bezoek bij circus Bassie en Adriaan, en in televisieproducties als Bassie en de reis van Zwarte Piet, Sinterklaas Pakt Uit en Surprises voor Sinterklaas.

Ook op het witte doek was hij actief, onder meer in Wat zien ik!?, Turks Fruit en Een vlucht regenwulpen. Later specialiseerde hij zich in stemwerk en leende hij zijn stem aan talloze animaties, waaronder Zazoe in De Leeuwenkoning en Gargamel in De Smurfen.

Erkenning en latere jaren

In 1992 werd Paul van Gorcum benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Rond de feestdagen trad hij vaak op als voordrachtskunstenaar met kerstverhalen en poëzie.
Vanaf 2015 was zijn stem te horen in de Efteling-attractie Baron 1898, waarin hij gestalte gaf aan baron Gustave Hooghmoed.

In 2016 werd bij Van Gorcum prostaatkanker vastgesteld. Toch bleef hij actief: in januari 2019 werd hij in Pathé Tuschinski door Ronnie Tober gehuldigd als de eerste Acteur des Vaderlands, in aanwezigheid van zijn echtgenote Lenie van Gorcum en Barrie Stevens.

Op zijn 86e verjaardag, 3 maart 2020, werd in Noordwijk aan Zee een gedenksteen met zijn handafdruk onthuld, gevolgd door een feestelijke viering in Huis ter Duin.

In 2020 speelde ook een juridisch geschil tussen Bas en Aad van Toor en enkele acteurs uit hun series, waaronder Van Gorcum. De rechter oordeelde dat hij recht had op een vergoeding voor zijn bijdragen aan De Diamant en De huilende professor.

Eerbetoon en overlijden

Op 3 maart 2024, zijn 90ste verjaardag, werd de Paul van Gorcum Dag in het leven geroepen — een jaarlijks cultureel evenement op zijn geboortedag. Een jaar later, in 2025, kreeg hij in het Mauritshuis in Den Haag het eerste exemplaar van zijn biografie overhandigd. Datzelfde jaar sprak hij nog de stem in van Joost de Butler voor de animatronic in het te openen pretpark Bommelwereld in Groenlo.

Op 31 augustus 2025 werd Van Gorcum door zijn fans uitgeroepen tot grootste stemacteur van Nederland.
Hij overleed enkele maanden later, op 20 november 2025, in Oegstgeest, op 91-jarige leeftijd.

Context: Maakt deel uit van de familie van Gorcum. Woonde in Oestgeest. Geboren in Frankfurt am Main.